"Bin ich Ijon Tichy: Raumpilot, galaktisches Diplomat, Entdecker -äh- Held von Kosmos!"
(Vert.: "Ben ik Ijon Tichy: Ruimtepiloot, galactisch diplomaat, ontdekker -uh- held van de Kosmos!")

- Openingszinnen Tichy in de TV-serie

Samenvatting

De ietwat simpele, maar onverschrokken ruimtepiloot Ijon Tichy reist in zijn eentje in een rommelige drie kamer raket door het universum. Hij reist willekeurig door het universum, op zoek naar avontuur in zijn leven. Helaas pakt dat niet altijd even goed uit. Tichy is namelijk een raschaoot, die ondanks zijn goede bedoelingen regelmatig flink in de problemen komt.

Gelukkig is hij in zijn heldere (en ook minder heldere) momenten een meester der improvisatie, wat hem samen met een portie geluk meestal op het nippertje het leven redt. En niet vergeten: Tichy kent zijn prioriteiten. Hij deinst er niet voor terug om de stuurknuppel van zijn raket vast te zetten met een bezem om even zijn lievelingsgerecht te gaan toebereiden: omelet met toast. Zijn motto luidt dan ook dat er altijd tijd moet zijn voor een eitje, ongeacht de situatie.

Tichy’s raket is, net als de man zelf, een geval apart: van buiten ziet het eruit als een oude koffiemachine, van binnen als een oude flat. Een strandstoel dient als pilotenstoel en gewoon vensterraam doet dienst als ‘venster naar de sterren’. ‘Databank’ aan boord is een kast vol boeken, waaronder de ‘Galactische Encyclopedie’, maar het vage advies dat daar in staat beschreven brengt Tichy vaak alleen maar van de regen in de drup.

Omdat Tichy zich eenzaam voelt in zijn raket bouwt hij een zelfgemaakt hologram met het uiterlijk van een mooie vrouw. Deze zogenaamde ‚Analoge Hallucinelle’ (“een ordelijke vrouwelijke persoonlijkheid”) wil hij graag als pilote en huishoudster inzetten, zodat hij zelf zich met zijn grootste hobby kan bezighouden: luieren in bed. Tichy’s nieuwe assistente blijkt echter een eigen wil te hebben en lijkt het zichzelf tot opgave gemaakt te hebben haar baas zoveel mogelijk tegen te werken. Niet zelden resulteert dit in de bijna-dood van Tichy.

Toch kan het maffe tweetal, de één nog koppiger dan de ander, al snel niet meer zonder elkaar. Samen reizen ze door delen van de melkweg waar nog nooit een verstandig mens is gegaan. Ze ontmoeten aliens in alle soorten en maten, komen vast te zitten in tijdlussen, bezoeken de gekste planeten en beleven de idiootste avonturen.

Verteller van de serie is de stem van Tichy, die alle avonturen van zijn eigenzinnige commentaar voorziet. De serie zelf is een bonte verzameling van bizarre en onmogelijke verhaallijnen, voorzien van een vleug satire op bekende SF thema's, waarvan sommige hiervan tot het uiterste worden genomen.

Over de Auteur: Stanisław Lem

De Poolse SF auteur Stanisław Lem (1921-2006) schreef van 1957 t/m 1971 een reeks korte SF verhalen over de ruimteavonturier Ijon Tichy. Deze werden onder de titel De Sterrendagboeken als één roman uitgegeven. Al snel volgden vertalingen naar andere talen. De Nederlandse uitgave van het boek in 1978 luidde: Waanzinnige wereld - Uit de Memoires van Ijon Tichy. Later verwerkte Lem het personage Ijon Tichy ook nog in enkele andere SF romans. (Tichy komt voor in de volgende romans: The Star Diaries, Memoirs of a Space Traveller, The Futurological Congress en Peace on Earth.)

Lem geniet vooral bekendheid als schrijver van de romans Solaris (1961), The Cyberiad (1965), His Masters Voice (1968) en Fiasco. In totaal schreef hij, naast non-fictie literatuur, zo’n 30 science fiction boeken. Hij werd vaak als de meest gelezen niet-Engelse science fiction auteur ter wereld omschreven. En dat met goede reden: wereldwijd werden tot nu toe 45 miljoen exemplaren van Lem’s boeken verkocht. Tevens werden zijn romans in 57 talen vertaald.

Vaste thema’s in Lem’s werk waren filosofische onderwerpen als het (voort)bestaan van de mensheid en de relatie tussen de mens, (toekomstige) technologieën en kunstmatige of buitenaardse intelligenties. Lem was hierin vaak niet erg hoopvol over de toekomst. In zijn verhalen kwam dit meestal, omdat de mens niet intelligent genoeg en te onstabiel zou zijn om met aliens of nieuwe technologieën om te kunnen gaan. Toch verwerkte Lem ook veel humor in zijn romans en gebruikte hij SF om satires te schrijven op het echte leven. Dit is verklaren door het communistische systeem dat destijds in Polen bestond. Lem vond het makkelijker en ‘veiliger’ om zijn ideeën als SF te verhullen.

Interessant is dat Lem weinig moest hebben van wat hij de “Amerikaanse science fiction” noemde. Deze stroming zag hij als slecht geschreven, alles behalve fantasierijk en meer gericht op het maken van winst dan op het creëren van echte literatuur. Nog opmerkelijker is dat, naarmate hij ouder werd, Lem steeds meer afstand nam van het SF genre en zelfs van zijn eigen SF romans. Ook werd hij erg kritisch over moderne technieken als het internet.

De ZDF tv-serie

In 2006 werd door de Duitse publieke zender ZDF een 6-delige miniserie over de avonturen van Tichy geproduceerd. Onder de naam Ijon Tichy: Raumpilot (vert.: ‚ruimtepiloot’) werd deze serie in het voorjaar van 2007 op tv uitgezonden. De première vond plaats op 26 maart 2007. De reeks is een vrije bewerking van ‘De Sterrendagboeken’. (Voor de duidelijkheid: de voertaal van de serie is Duits.)

In juni 2009 werd groen licht gegeven voor een vervolg. De opnamen hiervoor vonden in 2010 plaats in Berlijn. Het tweede seizoen bestaat uit 8 nieuwe afleveringen van ieder 23 minuten. Deze afleveringen werden in november en december 2011 door ZDF uitgezonden. Het is onbekend of er nog een derde seizoen zal worden gemaakt.

Het project vond zijn oorsprong in 1998, toen Oliver Jahn nog studeerde aan de Berlijnse filmacademie. Als studieproject maakte hij met studiegenoten een Ijon Tichy film. Wegens geldgebrek diende zijn eigen flat tijdens de opnamen als interieur voor Tichy’s raket. In 2006 maakte Jahn, inmiddels regisseur en acteur, samen met dezelfde vrienden voor de ZDF de Ijon Tichy miniserie, als ware een vervolg op het eigen project uit 1998. Enkele elementen uit de film werden ook in de serie toegepast. Het interieur van Tichy’s raket ziet er bijvoorbeeld nog steeds uit als een oude Berlijnse flat en de opnames voor de serie vonden dan ook (alweer) plaats in Jahns eigen woning. Jahn neemt in de serie de hoofdrol op zich, schreef daarnaast het script en voerde ook (gedeelde) regie.

Ijon Tichy: Raumpilot kan gezien worden als een mix tussen Red Dwarf en The Hitchikers Guide to the Galaxy, maar dan met nog maffere humor. Vooral de opzettelijk lowbudget (en daardoor hilarische) decors en aliens zijn zeker de moeite waard om te bekijken. Zo ziet Tichy’s raket er van buiten uit als een oude koffiemachine en worden de planeten die hij bezoekt bevolkt door onder meer broccoli aliens.

De serie heeft enige kritiek van Duitse Lem fans over zich heen gekregen. In het boek wordt Tichy namelijk omschreven als een intelligente, nette man die van filosofie houdt. In de serie is hier echter weinig sprake van, want de tv-Tichy heeft amper genoeg hersencellen om zichzelf in leven te houden. Verder spreekt Tichy in de serie Duits met een Oost-Europees accent en wordt de indruk gewekt dat hij eigenlijk een alcoholist is die al zijn ‚ruimteavonturen’ thuis op de bank bij elkaar fantaseert. Hoewel de makers van de serie het accent van hun hoofdpersoon als eerbetoon aan Lem omschrijven, vinden enige fans dat hiermee aan het discriminerende stereotype van de dronken Oost-Europeaan wordt voldaan.

dvd's

Alle afleveringen van Ijon Tichy: Raumpilot waren in eerste instantie gratis en legaal op de ZDF website te bekijken. Inmiddels zijn het eerste en tweede seizoen op dvd verkrijgbaar, bij o.a. de Duitse Amazon en de ZDF webshop. Op de dvd's staan alle afleveringen plus meerdere extra's (o.a. audio commentaar en een Making of).

Links

• Officiële website (DE) - Trailers, foto's en informatie over de serie
• Bildwerke - Berlin (DE) - Productieblog waarin actuele informatie te vinden is
• Officiële Stanislav Lem website (EN)
• Ijon Tichy pagina op Wikipedia (EN) - Artikel over het personage uit de boeken